Archive for 2009

(42వ జాతీయ గ్రంథాలయ వారోత్సవాల సందర్భంగా 15-11-2009 తేదీన విజయనగరంలో విజయభావన ఆధ్వర్యంలో జరిగిన సభలో శ్రీమతి భైరవభట్ల దేవీప్రకాశ్ గారి ఉపన్యాస వ్యాసం.) ” ఏ పుణ్య లేశమ్ము నాపాలిదాయెనో నా పూజ కేలోక నాథుండు పొంగెనో నీపావనోదరశ్రీ పరంపరలలో నీ పదార్చకులలో నేనొక్కడనైతి” అని అన్న, అనుకొన్న మహా కవి శ్రీ తుమ్మల సీతారామ మూర్తి చౌదరి. ‘నీ పదార్చకులలో నేనొక్కడ’ అన్నారు కనుకనే ఆయన ‘తెలుగు లెంక’. శ్రీ తుమ్మల సీతారామమూర్తిగారు ఆధునికకవులలో పేరెన్నికగన్నవారు. ఇతను 1901 లో జన్మించారు.... »

గమనిక: క్రింద మీరు చదవబోయే టపా సంకా రామక్రిష్ణ గారు surasa.net లో ఇంతకుముందెన్నడో ప్రచురించిన తెలుగు ఛందస్సు – 101 అన్నవ్యాసం లో ఒక భాగము. అసలు వ్యాసాన్ని యూనీకోడీకరించి ఆసక్తి ఉన్నవారు సులభం గా చదువుకోవటానికి వీలుగా ఇక్కడ పునః ప్రచురిస్తున్నాం. ఈ పరంపరలోని మొదటి టపా:  ఛందస్సు 101 – మొదటి భాగము వృత్తాలు ఉత్పలమాల ఈ వృత్తం నడక ఇలా ఉంటుంది: “తానన తాన తాన తన తానన తానన తాన తాన తా” |____ యతి మైత్రి... »

శ్రీకాకుళపు దిరునాళ్లు జవరాలి బొడగన్న సన్యాసిపై నేయుఁ దులసి లేఁజిగురాకుదూపు మరుఁడు వేదవిప్రునిగన్న విధవపై ఝళిపించు దర్భపల్లవహేతి దర్పకుండు కటకారకులకన్య గన్న హాలికుమీఁదఁ బొడుచుఁ బూములుకోల పుష్పశరుఁడు నాడింధమునిగన్న నాతిపై నేయును నలరు జిచ్చఱకోల నంగభవుఁడు బెరసి వెన్నెలగాయంగఁ బేరకమ్మ పులినతలముల నాయాయి కొలములెఱిఁగి తాల్చు శస్త్రాస్త్రములు జారదంపతులకు నసమబాణుండు తిరునాళ్ల నన్నినాళ్ల భట్టు నలగామరాజుకు చెప్పిన రాజనీతి మలిదేవభూపతి మన్నించి యిటకు నన్నుబుత్తంచెను నరనాథ వినుము. పగ వృద్ధిబొందించు భ్రష్టులెకాని అడఁగించునేర్పరు లవనిలో లేరు… పోరు మంచిదికాదు భూమినక్కెడను పాడౌను దేశంబు పగ మించెనేని ప్రజలెల్ల నశియంచి పాఱిపోవుదురు బండారమునకును పైకంబులేదు రాణువ లందుచే రహి చెడియుండు చేజీతగాండ్లెల్లఁ జెలఁగి కోపించి ఈగలజీతంబు లిమ్మందురపుడు పతిబంటుమేరలు పరిహృతమగును పంపినపనిచేయ పాలుమాలుదురు తెలిసినశాత్రవుల్... »

శ్రీ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు గారు రచించిన “మృత్యుంజయ శివ శతకము” నుంచి కొన్ని పద్యాలు - హర హర యెట్టికవితయొ మఱిమఱినాలోని కోర్కి మనివి యొనర్పన్ గఱకఱకలమున నేడ్చెడుఁ బఱపఱనాపదలఁ గోసి బ్రతికించు శివా! ఊరులు పల్లెలు నారులు చీరలు మఱిసకలమైన సిరులివి మేలా యారూఢిగఁ జిరకాలము నీరూపము జూచుకోర్కె నెగడించు శివా! జోడుగఁ దోడుగ నీడగ వేఁడుకతో శ్రుతుల మేళవించుచు నిన్నుం బాడి కసి దీర్చుకొందుము వేఁడెద మాజంటఁబెంచు పెక్కేండ్లు శివా! పెక్కులు ప్రేలెదఁ... »

(శృంగార వీథి నుంచి…) ఓ చెలి! రాత్రి నేను గల యొక్కటి గంటిని, దానిలోఁ జిరం టీచతురాంగజుండు మననెయ్యపుఁబ్రోవు యశోదకన్నవాఁ డాచరణంబొనర్చె నొక యద్భుత-మస్మదురోజముల్ మృదు శ్రీచరణాంకితంబులుగ నృత్యముచేసె సకింకిణీధ్వనిన్. అదియొక మాయగా హృదయమందున స్వామి నటిమ్చుచుండె న న్నది తెలియంగవచ్చు, నయినన్ బతిరూపము గానుపించ, దా పదములు కానుపించుఁ, బతిపాదతలంబులు చిల్కముక్కుపూ లెద వెదజల్లినట్లయి సమృద్ధిగఁ బుల్కలపంట యేర్పడెన్. నే నిదురించుచుంటినని నేను నెఱుంగుదుఁగాని, మేలుకొ న్నా నను నొక్క జ్ఞానకలనంబున దీపితమై, విచిత్రరే ఖానటనాభిరామపదకంజమలన్ గుచసీమ కాంతిపా ధోనిధి మెట్టతామరలతోడి గిరిద్వయిపోల్కికిం జనెన్. ప్రణతిపరంబుగా నెదురుబళ్ళుగ వంచిన కాలియాహిచి క్కని పడగల్ హసించుచనుకట్టున... »

శ్రీ ఆదిభట్ల నారాయణ దాసు గారు రచించిన “సూర్యనారాయణ శతకము” నుంచి కొన్ని పద్యాలు. అరయంగా సకల శ్రుతి స్మృతి పురాణాద్యర్థసారంబుఁ బ ల్మరు నాశక్తి కొలందిఁ జూచి తుదకిమ్మై రూఢిఁ గైకొంటి సం సరణాంబోధిఁ దరింపఁజేయుటకు యుష్మద్భక్తి దక్కన్య మీ నరలోకంబున లేదుపాయమని యన్నా సూర్యనారాయణా!’ ఉదయాద్రి న్నినుఁ జూచినంత వెరనెంతో పారు చీఁకట్లు వెం టఁ దగుల్నీ ప్రభకోడి వానిదగు కూనల్పాదుల న్నీడలై యొదుగన్వానిని రేయి తల్లి కడ కోహో తూర్పునంబంపు నీ దుదయ న్నా తరమా గణింప గుణ సింధూ సూర్యనారాయణా! తొలి రంగెద్దియులేని... »

ఈ క్రింది వ్యాసము గత నెల ముప్ఫయి ఒకటో తేదీన శ్రీ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు గారి జన్మదిన సందర్భంగా శ్రీమతి బీ. హెచ్. దేవీప్రకాశ్ గారు వ్రాసినది. కారణాంతరాల వలన ఆలస్యంగా ప్రచురిస్తున్నందుకు క్షమాపణల తో – పద్యం.నెట్ ఈ యఖిలమ్మునందుఁబరమేశ్వరుఁ డెట్టులు నిండి యుండెనో యా యఖిలమ్ము వచ్చి తనయందున నుండెన యాదిభట్టనా రాయణదాసులో హరికథాకృతి భారతి సర్వశిల్పవి ద్యాయుత సంస్కృతాంధ్రముల యాకృతియై పెఱమూర్తులైమఱిన్  -శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ హరికథా పితామహునిగా శ్రీ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు(31.08.1864 — 02.01.1945) లోకానికి సుపరిచితులు.  ... »

రామా! ఆర్త రక్షామణీ! అన్న మకుటం తో కొన్ని పద్యాలు పాత పద్యాల పుస్తకాల్లో అక్కడక్కడా ఉన్నాయి.  చాటు పద్య మణిమంజరి లో నాలుగుపద్యాలున్నాయి. వీటన్నిటినీ ఒకచోటి చేర్చి ఇలా ఇక్కడ ప్రచురిస్తున్నాం. శరణన్నన్ కరుణింతువన్న బిరుదుల్ జాలంబులే చాలునో ’శరణో’హో యన రావదేమి? వినవో! సంసార తాపత్రయం బెరుగన్నీయదొ? యెందుకెమొ చెపుమా యీ నిర్దయాబుద్ధి? ఏ మరితో మున్న విభీషణాదులకు రామా! ఆర్త రక్షామణీ! పరుగైరాగదె! త్రోవగానవొ! సురల్ ప్రార్థించిరో! సామగా నరుచిన్ సొక్కితొ! ఆంజనేయుని వడి న్రావించితో! జానకీ చరణాబ్జంబులు నొచ్చెనో! యితర... »

క్రింది పద్యాలు తిక్కన సోమయాజి గారి నిర్వచనోత్తర రామాయణం నుంచి సంగ్రహింపబడినవి.  వీటిలో అన్ని పద్యాలకు గాని, లేక కొన్ని పద్యాలకు గాని తాత్పర్యం/వివరణ వ్రాయమని విజ్ఞులైన చదువరులను పద్యమ్.నెట్ ఆహ్వానిస్తోంది.  భవిష్యత్ పాఠకుల సౌకర్యార్థం, మీరు వ్రాసిన తాత్పర్యాదులతో ఈ పుటను పద్యమ్.నెట్ తాజాకరిస్తూ ఉంటుంది. మీ సహకారానికి ముందుగా ధన్యవాదాలు! ఈ పద్యాలను PDF రూపంలో చదవదలుచుకునేవారు ఇక్కడ నొక్కండి. చంద్రికా వర్ణనము – తిక్కనసోమయాజి నిర్వచనోత్తర రామాయణం నుంచి పంబిన పెంపుఁబాసి, దివిఁబ్రాకి, దిశల్ వెలిఁగించి, చంద్రకాం తంబుల... »

ఒకే కందపద్యాన్ని వివిధ రీతుల్లో విభజించి అర్థం భంగం కలగకుండా మరికొన్ని కంద పద్యాలను రాసే ప్రక్రియను ’చతుర్విధ కందము’ అంటారట. క్రింది రచన అలాంటిదే - ఓద్వేటి వెంకట కృష్ణయ్య అనే కవి, అప్పటి గద్వాల ప్రభువు సీతారామభూపాలుడు గురించి రాసిన క్రింది చతుర్విధ కందం చూడండి. సురరాజ విభవ లక్షణ భరితావనజాస్త్ర రూప వర కవి వినుతా హరిభక్తి యుక్త విలసత్ కరుణాదినకర సుతేజ గద్వాల నృపా! వనజాస్త్ర రూప వరకవి వినుతా హరిభక్తి యుక్త విలసత్కరుణా దినకర సుతేజ గద్వా లనృపా సురరాజ విభవలక్షణ... »